قطع اینترنت یا اعمال محدودیت‌های شدید، تجربه‌ای تکراری اما دشوار برای کاربران ایرانی است. در چنین شرایطی، بسیاری از سرویس‌های ابری و بین‌المللی از دسترس خارج می‌شوند. با این حال، راه‌حل‌های هوش مصنوعی متنوعی وجود دارند که می‌توانند رایگان و حتی بدون اتصال به اینترنت کار کنند.

راهکار اول: هوش مصنوعی آفلاین (مقاوم‌ترین گزینه)

اگر پیش‌بینی قطعی طولانی‌مدت را دارید، بهترین راه، نصب مدل‌های زبان بزرگ به‌صورت کاملاً آفلاین روی سیستم شخصی است.

· مزیت اصلی: وابستگی صفر به اینترنت. اطلاعات شما پردازش نمی‌شود و در سرورهای خارجی ذخیره نمی‌شود و از فیلترینگ عبور می‌کند.

· ابزارهای مورد نیاز:

  · نرم‌افزار اجرا: می‌توانید از Ollama یا llama.cpp استفاده کنید. این ابزارها رایگان و متن‌باز هستند و روی لپ‌تاپ یا کامپیوتر شخصی نصب می‌شوند.

  · مدل‌های پیشنهادی: مدل‌های سبک و دوزبانه (فارسی-انگلیسی) مانند Neura-FA-EN-1.9B را دانلود کنید. این مدل فقط حدود ۱.۶ گیگابایت حجم دارد و حتی روی سیستم‌های معمولی و پردازنده‌های ضعیف هم اجرا می‌شود. همچنین مدل‌های قدرتمندتری مانند Gemma3 یا Qwen3 (در اندازه‌های ۸ میلیارد پارامتر) نیز گزینه‌های مناسبی هستند.

· نکته عملیاتی: حتماً قبل از بروز مشکل، مدل‌ها را دانلود و نصب کنید. حجم مدل‌ها ممکن است چند گیگابایت باشد.

راهکار دوم: سرویس‌های داخلی و مقاوم

در زمان قطعی اینترنت، سرویس‌های داخلی که روی شبکه ملی اطلاعات یا زیرساخت‌های داخل کشور اجرا می‌شوند، فعال باقی می‌مانند. این سرویس‌ها نیازی به فیلترشکن ندارند و رایگان یا با تعرفه‌های پایه ارائه می‌شوند.

· پلتفرم ملی هوش مصنوعی ایران: این پروژه با همکاری دانشگاه شریف طراحی شده و قرار است تا اسفند ۱۴۰۴ به‌طور کامل در دسترس قرار گیرد. مسئولان آن تأکید کرده‌اند که حتی اگر اینترنت بین‌الملل قطع شود، این پلتفرم به دلیل اتصال به شبکه ملی اطلاعات، بدون اختلال کار خواهد کرد.

· سرویس‌های جایگزین موجود: در حال حاضر سرویس‌هایی مانند Vira، MetisAI و GapGPT برای مکالمه و تولید متن فارسی طراحی شده‌اند و معمولاً بدون نیاز به VPN و با ثبات نسبی در دسترس هستند.

راهکار سوم: استفاده از ابزارهای رمزنگاری و مقاوم در برابر فیلتر (حالت ترکیبی)

اگر ارتباط اینترنت به‌طور کامل قطع نشده اما محدودیت شدید است، می‌توان از تکنیک‌های «Domain Fronting» یا مسیریابی از طریق ایمیل استفاده کرد.

· پروژه DeltaChat Bot: این پروژه متن‌باز به شما اجازه می‌دهد از طریق ایمیل (IMAP/SMTP) با مدل‌های Gemini گوگل مکالمه کنید. ترافیک این روش شبیه به ایمیل‌های معمولی است و سیستم‌های تشخیص و فیلتر عمیق (DPI) به‌سختی می‌توانند آن را مسدود کنند.

· پروژه‌های بهینه‌سازی: پیکربندی‌هایی برای هوش مصنوعی Grok توسعه یافته که مصرف اینترنت را تا ۷۰٪ بهینه‌سازی کرده و برای کاربران ایرانی با اینترنت ضعیف یا محدود طراحی شده است.

جمع‌بندی و توصیه نهایی

۱. اگر دسترسی به اینترنت صفر است: تنها راه، مدل‌های آفلاین هستند. سیستم خود را با نصب Ollama و یک مدل دوزبانه سبک آماده کنید. این روش کاملاً رایگان و امن است.

۲. اگر اینترنت داخلی فعال است: از پلتفرم‌های داخلی هوش مصنوعی استفاده کنید. هرچند ممکن است به پای سرویس‌های بین‌المللی نرسند، اما برای پاسخگویی به سوالات عمومی، ترجمه و تولید محتوای فارسی بسیار کاربردی هستند.

۳. اگر محدودیت شدید است ولی ارتباط برقرار است: ابزارهای مقاوم مانند پروژه‌های مبتنی بر ایمیل (DeltaChat) را امتحان کنید.

پیش‌بینی‌پذیرترین اقدام، دانلود و نصب ابزارهای آفلاین در همین لحظه است، پیش از آنکه اینترنت با محدودیت جدی مواجه شود.

گوشی رو می‌ذاری کنار که یه نفسی بکشی، چایی رو بریزی، یا بالاخره یه خط کتاب بخونی. هنوز چایی داغ نکرده، یهو می‌بینی گوشی جرقه می‌زنه؛ پنج تا نوتیفیکیشن پشت سر هم میاد که انگار فقط منتظر بودن تو صحنه رو ترک کنی.

یک سناریوی واقعی؛ روزی که اینستاگرام نیست

تصور کنید فردا صبح اینترنت بین‌الملل قطع می‌شود. اینستاگرام بالا نمی‌آید، واتساپ پیغام “در حال اتصال…” نشان می‌دهد. اما مشتری شما که دو هفته پیش با تشویق شما در روبیکا عضو کانال فروشگاهتان شده و شماره تماس شما را هم دارد، کارش لنگ نمی‌ماند.او پیام‌رسان داخلی را باز می‌کند، آخرین کاتالوگ ارسالی شما را می‌بیند، از طریق لینکی که در کانال گذاشته‌اید وارد سایت اختصاصی‌تان می‌شود، محصول را انتخاب می‌کند و با درگاه زرین‌پال پرداخت را انجام می‌دهد. شما سفارش را از طریق پنل مدیریت سایت می‌بینید، برایش پیامک تأیید ارسال می‌کنید و بسته را پست می‌کنید

سال‌هاست که عادت کرده‌ایم هر چیزی را در گوگل جستجو کنیم، اما اگر گوگل از دسترس خارج شود، مشتری‌ها محصول شما را کجا پیدا می‌کنند؟ پاسخ در موتورهای جستجوی داخلی مانند پارسی‌جو و یوز نهفته است.